Qoraqalpog‘iston tabiiy fanlar ilmiy-tadqiqot instituti O’simliklar ekologiyasi laboratoriyasi
Laboratoriya mudiri: biologiya fanlari nomzodi, dotsent Matjanova X.K.
Asosiy ilmiy yo’nalishi Qоrаqаlpоg’istоnda tarqalgan yovvoyi va madaniy o’simliklаrning tuprоq-iqlim shаrоitlаrigа mоslаshuvini (galoadaptatsiya), tаrqаlishini, ulаrning biоekоlоgik хususiyatlаrini tаdqiq etish va resurs salohiyatini aniqlashdan iborat.
Asosiy ilmiy yo’nalishni amalga oshirishda quyidagi muammolar hal qilinadi:
Qoraqalpog’iston o’simliklarining resurs salohiyatini tadqiq qilish va ulardan turli sohalarda foydalanish: dorivor o’simliklar, fitomeliorativ o’simliklar, yem-xashak o’simliklari, texnikaviy o’simliklar, manzarali va ko’kalamzorlashtirishda foydalaniladigan o’simliklar.
Qoraqalpog’iston suv havzalarida tarqalgan yuksak suv o’simliklarining hozirgi holatini aniqlash, yo’qolib borayotgan va kamyob turlarni monitoring qilish.
Noyob va yo’qolib ketish xavfi ostida turgan o’simlik turlari populyatsiyasining tabiiy sharoitdagi holatini o’rganish, madaniy sharoitda noyob, endemik, relikt va yo’qolib ketish xavfi ostida turgan turlar kollektsiyasini hamda ularning zahira genofondini yaratish maqsadida ularni saqlash va tiklash bo’yicha kompleks chora-tadbirlar ishlab chiqish.
Ustyurt platosining Qoraqalpoq qismidagi o’simlik jamoalarining asosiy dominantlarini o’rganish, sho’rga chidamli yem-xashak o’simliklarini tanlash.
Laboratoriya xodimlari ishlab chiqilgan ishlanmalar:
Qoraqalpog‘istonning kollektor-zovur tarmoqlari va suv havzalarida uchraydigan yuksak suv o‘simliklarining elektron atlasi yaratildi. Atlasda yuksak suv o’simliklar ro’yxati, ularning tavsiflari, fotosuratlari, tarqalishi; dominant oʻsimliklar aniqlandi, turlari miqdor va sifat tarkibiga koʻra va eng tuzga chidamlilari aniqlandi (Elektron Atlas ilova qilingan).
Отенов Т.О., Гроховатский И.А., Отенова Ф.Т. Қарақалпақстанда облепиха (Hippophae rhamnoides) өсимлигиниң интродукциясы, биоэкологиясы ҳәм оны көбейтиў усыллары. Нөкис, 2016.
Матжанова Х.К., Орел М.., Матжанов Т.К. Туслик Аралбойы суў ҳәўизлери ушын эколого-биологиялық параметрлерди есапқа алған ҳалда ыстықбаллы аквакультура технологиялары бойынша рекомендациялар. Ташкент, 2020.
Матжанова Х.К., Орел М.М., Матжанов Т.К. Методы и приемы, необходимые на начальном этапе при рыборазведении в водоемах Южного приаралья, с учетом эколого-биотических условий. Ташкент, 2020.
Матжанова Х.К., Орел М.М., Матжанов Т.К. Предлагаемый ассортимент древесных насаждений в городах Каракалпакстана. Рекомендация. Ташкент, 2022.
Матжанова Х.К., Орел М.М., Матжанов Т.К. Современный атлас высших водных растений Каракалпакстана с цветными иллюстрациями. Монография. Ташкент, 2023.
Матжанова Х.К., Орел М.М. Разработка технологии выращивания интродуцированного вида растения ягода годжи (Lycium barbarum L.) в Каракалпакстане. Рекомендация. Нукус, 2024.
Laboratoriyada mavzu bo‘yicha ilmiy tadqiqot ishlari olib borilmoqda:
Orol dengizining qurigan janubiy qismidagi oʻsimliklarning suksession jarayonlariga antropogen, edafogen, fitogen va gidrogen omillarining taʼsiri va ularning rivojlanish tendentsiyalarini oʻrganish
Tugallangan loyihalar:
ПЗ-20170918132 Разработка рекомендаций и научных основ по определению влияния высших водных растений на развитие рыбного населения в рыбопромысловых водоемах дельтовой зоны реки Амударьи (2018-2020 гг.).
Проект ПРООН «Повышение устойчивости местного населения и содействие зеленому, инклюзивному развитию наиболее уязвимых сообществ региона Приаралья» / Кластер действий в области окружающей среды и климата. 10207483 UNITED NATIONS DEVELOPMENT (30-Apr-2024 10-Jun-2024)».
Orolbo’yi zonasidagi kuchli aridizatsiya sharoitida Qoraqalpog’iston o’simliklari resurs potentsialini tadqiq qilish, o’simliklar introduktsiyasi hisobiga sho’rlangan erlarning va degradatsiyaga uchragan tuproqlarning unumdorligini biotiklash (2020-2024 гг.)
Laboratoriya xodimlarining asosiy ilmiy ishlari:
Орел М.М., Матжанова Х.К. Опыт интродукции некоторых лекарственных растений в Каракалпакстане. Хоразм Маъмун академияси ахборотномаси: илмий журнал. – №4/1 (100), 2023 й. – 233 б. – Босма нашрнинг электрон варианти http://mamun.uz/uz/page/562023-4/1. 86-90 стр.
Матжанова Х.К., Орел М.М., Матжанов Т.К. Современный атлас высших водных растений каракалпакстана с цветными иллюстрациями. Монография. – Ташкент, 2023. 65 стр. 7,8 п.л.
Матжанова Х.К., Орел М.М., Матжанов Т.К. Подбор растений-освоителей для засоленных почв Южного Приаралья. O‘zbekiston milliy universiteti xabarlari, 2023, [3/1/1] ISSN 2181-7324. BIOLOGIYA http://journals.nuu.uz Natural sciences. стр. 95-98.
Матжанова Х.К., Орел М.М., Сапарниязов М.И. Исследование ареалов распространения видов цистанхе (Cistanche) в Каракалпакстане и их значение. Международный журнал гуманитарных и естественных наук. 2023. № 7-1 (82). Стр. 10-14. DOI:10.24412/2500-1000-2023-7-1-10-14.
Матжанов Т.К. Влияние экологического кризиса Аральского моря на современное состояние высших водных растений. Международный журнал гуманитарных и естественных наук. № 8-2 (83). 2023. Стр. 11-16. DOI:10.24412/2500-1000-2023-8-2-11-16.
Т.О.Otenov, I.А.Grokhovatskiy, A.J.Ospanov, D.F.Arzibaev, X.Kutlimuratova, Sh.K.Dauletbaeva. Biological Features of Introduced Plants on Saline Soils of the South Aral Sea Region and the Influence of Soil-Climatic Environmental Factors on Them. International Journal of Genetic Engineering 2023, 11(1): 1-4 DOI: 10.5923/j.tjge.20231101.01
Begmanov S.S., Aymuratov R.P. Analysis of forage plants in a north-east location – «Akpetkey» at a dried seabed of the Aral Sea and their usage in improving degraded lands at the Aral Sea: Case study». https://www.editorialmanager.com/envi/default2.aspx Full-Function Web-Enabled Manuscript Submission and Tracking System for Peer Review.
Matjanova H.K., Orel M.M., Sharafatdinova R. Distribution and Use of Spiny Capers (Capparis Spinosa) In Karakalpakstan. NATURALISTA CAMPANO. ISSN: 1827-7160. Volume 28. Issue 1, 2024 https://museonaturalistico.it 738-743.
Aymuratov Rapat, Abduraimov Ozodbek, Shomurodov Habibullo, Adilov Bekzod, Abduraimov Azizbek.. Poisonous Plants of the Karakalpak Part of the Ustyurt Plateau (Uzbekistan). American Journal of Plant Sciences, 2024, 15, 83-94 https://www.scirp.org/journal/ajps ISSN Online: 2158-2750 ISSN Print: 2158-2742
Матжанова Х.К., Орел М.М., Сапарниязов М.И. Исследование растений рода цистанхе (Cistanche) на карабарачниках (Halostachys caspica) Каракалпакстана и их биоэкологические особенности. Журнал «Научный аспект». № 6, 2024. Том 39. – Самара: Изд-во ООО «Аспект», стр. 4873-4880. https://na-journal.ru
Матжанов Т.К. Современное состояние высших водных растений Каракалпакстана. Universum: химия и биология: научный журнал. – № 9(123). Часть 1., М., Изд. «МЦНО», 2024. – 72 с. – 4-8 стр. Электрон. версия печ. публ. –http://7universum.com/ru/nature/archive/category/9123.
Kh.K. Matjanova, M.M. Orel and T.K. Matjanov. Ustyurt medicinal plants and their active ingredients. BIO Web of Conference 130, 01017 (2024). International Scientific Conference on Biotechnology and Food Technology (BFT-2024). Plant Biotechnology. https://doi.org/10.1051/bioconf/202413001017.










