• Сайтқа кириў

Ósimlikler dúnyası ekologiyası laboratoriyası;

Qaraqalpaqstan tábiyiy ilimler ilim-izertlew institutı Ósimlikler ekologiyası laboratoriyası

 

Laboratoriya baslıǵı: biologiya ilimleri kandidati, dotsent Matjanova X.K.

Tiykarǵı ilimiy baǵdarı Qarаqаlpaqstanda tarqalǵan jabayı hám mádeniy ósimliklerdiń topiraq-ıqlım shаrayatlаrınа maslаsıwın (galoadaptaciya), tаrqаlıwın, olаrdıń biоekоlоgiyalıq qásiyetlerin izertlew hám resurs potencialın anıqlawdan ibarat.

Tiykarǵı ilimiy baǵdardı ámelge asırıwda tómendegi mashqalalar óz sheshimin tabadi:

Qaraqalpaqstan ósimlikleriniń resurs potencialın izertlew hám olardan túrli baǵdarlarda paydalaniw: dárilik ósimlikler, fitomeliorativ ósimlikler, ot-jem ósimlikleri, texnika ósimlikleri, manzaralı hám kóklemzarlastırıwda paydalanılatuǵın ósimlikler.

Qaraqalpaqstan suw háwizlerinde tarqalǵan joqarı dárejeli suw ósimlikleriniń házirgi jaǵdayın anıqlaw, joq bolıp baratırǵan hám siyrek túrlerdi monitoring qılıw.

Siyrek hám joǵalıp ketiw qáwipi astında turǵan ósimlik túrleri populyaciyasınıń tábiyiy sharayatdaǵı jaǵdayın úyreniw, mádeniy sharayatta siyrek ushırasatuǵın, endemik, relikt hám joǵalıp ketiw qáwipi astında turǵan túrler kollekciyasın hámde olardıń zapas genofondın jaratıw máqsetinde olardı saqlaw hám tiklew boyınsha kompleks is-ilajlardı islep shıǵıw.

Ustyurt platosınıń Qaraqalpaq bólimindegi ósimlik jamaalarınıń tiykarǵı dominantların úyreniw, shorǵa shıdamlı ot-jem ósimliklerin tańlaw.

 

Laboratoriya xızmetkerleri tárepinen islep shıǵılǵan islenbeler:

 

Qaraqalpaqstannıń kollektor-zavur tarmaqları hám suw háwizlerinde ushrasatuǵın joqarı suw ósimlikleriniń elektron atlası jaratıldi. Atlasda joqarı suw ósimlikleri dizimi, olardıń anıqlamaları, fotosúwretleri, tarqalıwı; dominant ósimlikler anıqlandı, túrleri muǵdar hám sapası boyınsha hám eń duzǵa shıdamlıları anıqlandı (Elektron Atlas qósıp tigiledi).

Отенов Т.О., Гроховатский И.А., Отенова Ф.Т. Қарақалпақстанда облепиха (Hippophae rhamnoides) өсимлигиниң интродукциясы, биоэкологиясы ҳәм оны көбейтиў усыллары. – Нөкис, 2016.

Матжанова Х.К., Орел М.., Матжанов Т.К. Түслик Аралбойы суў ҳәўизлери ушын эколого-биологиялық параметрлерди есапқа алған ҳалда ыстықбаллы аквакультура технологиялары бойынша рекомендациялар. – Ташкент, 2020.

Матжанова Х.К., Орел М.М., Матжанов Т.К. Методы и приемы, необходимые на начальном этапе при рыборазведении в водоемах Южного приаралья, с учетом эколого-биотических условий. – Ташкент, 2020.

Матжанова Х.К., Орел М.М., Матжанов Т.К. Предлагаемый ассортимент древесных насаждений в городах Каракалпакстана. Рекомендация. – Ташкент, 2022.

Матжанова Х.К., Орел М.М., Матжанов Т.К. Современный атлас высших водных растений Каракалпакстана с цветными иллюстрациями. Монография. – Ташкент, 2023.

Матжанова Х.К., Орел М.М. Разработка технологии выращивания интродуцированного вида растения ягода годжи (Lycium barbarum L.) в Каракалпакстане. Рекомендация. – Нукус, 2024.

Laboratoriyada tema boyinsha ilimiy izertlew jumısları alıp barılmaqta: Aral teńiziniń qurǵaǵan túslik bólimindegi ósimliklerdiń suksession protsesslerine antropogen, edafogen, fitogen hám gidrogen faktorlardıń tásiri hám olardıń rawajlaniw tendenciyaların úyreniw

Tamamlanǵan proyektler:

ПЗ-20170918132 Разработка рекомендаций и научных основ по определению влияния высших водных растений на развитие рыбного населения в рыбопромысловых водоемах дельтовой зоны реки Амударьи (2018-2020 гг.).

Проект ПРООН «Повышение устойчивости местного населения и содействие зеленому, инклюзивному развитию наиболее уязвимых сообществ региона Приаралья» / Кластер действий в области окружающей среды и климата. 10207483 UNITED NATIONS DEVELOPMENT (30-Apr-2024 10-Jun-2024)».

Aralboyı zonasındaǵı kúshli aridizaciya sharayatında Qaraqalpaqstan ósimlikleriniń resurs potencialın izertlew, ósimlikler introdukciyası esabına shorlanǵan jerlerdiń hám degradaciyaǵa ushıraǵan topıraqlardıń ónimdarlıǵın biotiklew (2020-2024 jj.)

 

 

Laboratoriya xizmetkerleriniń tiykarǵi ilimiy miynetleri:

 

Орел М.М., Матжанова Х.К. Опыт интродукции некоторых лекарственных растений в Каракалпакстане. Хоразм Маъмун академияси ахборотномаси: илмий журнал. – №4/1 (100), 2023 й. – 233 б. – Босма нашрнинг электрон варианти http://mamun.uz/uz/page/562023-4/1. 86-90 стр.

Матжанова Х.К., Орел М.М., Матжанов Т.К. Современный атлас высших водных растений каракалпакстана с цветными иллюстрациями. Монография. – Ташкент, 2023. 65 стр. 7,8 п.л.

Матжанова Х.К., Орел М.М., Матжанов Т.К. Подбор растений-освоителей для засоленных почв Южного Приаралья. Ózbekiston milliy universiteti xabarlari, 2023, [3/1/1] ISSN 2181-7324. BIOLOGIYA http: // journals.nuu.uz Natural sciences. стр. 95-98.

Матжанова Х.К., Орел М.М., Сапарниязов М.И. Исследование ареалов распространения видов цистанхе (Cistanche) в Каракалпакстане и их значение. Международный журнал гуманитарных и естественных наук. 2023. № 7-1 (82). Стр. 10-14. DOI:10.24412/2500-1000-2023-7-1-10-14.

Матжанов Т.К. Влияние экологического кризиса Аральского моря на современное состояние высших водных растений. Международный журнал гуманитарных и естественных наук. – № 8-2 (83). 2023. Стр. 11-16. DOI:10.24412/2500-1000-2023-8-2-11-16.

Т.О.Otenov, I.А.Grokhovatskiy, A.J.Ospanov, D.F.Arzibaev, X.Kutlimuratova, Sh.K.Dauletbaeva. Biological Features of Introduced Plants on Saline Soils of the South Aral Sea Region and the Influence of Soil-Climatic Environmental Factors on Them. International Journal of Genetic Engineering 2023, 11(1): 1-4 DOI: 10.5923/j.tjge.20231101.01.

Begmanov S.S., Aymuratov R.P. Analysis of forage plants in a north-east location – «Akpetkey» at a dried seabed of the Aral Sea and their usage in improving degraded lands at the Aral Sea: Case study”. https://www.editorialmanager.com/envi/default2.aspx Full-Function Web-Enabled Manuscript Submission and Tracking System for Peer Review.

Matjanova H.K., Orel M.M., Sharafatdinova R. Distribution and Use of Spiny Capers (Capparis Spinosa) In Karakalpakstan. NATURALISTA CAMPANO. ISSN: 1827-7160. Volume 28. Issue 1, 2024 https://museonaturalistico.it 738-743.

Aymuratov Rapat, Abduraimov Ozodbek, Shomurodov Habibullo, Adilov Bekzod, Abduraimov Azizbek. Poisonous Plants of the Karakalpak Part of the Ustyurt Plateau (Uzbekistan). American Journal of Plant Sciences, 2024, 15, 83-94 https://www.scirp.org/journal/ajps ISSN Online: 2158-2750 ISSN Print: 2158-2742

Матжанова Х.К., Орел М.М., Сапарниязов М.И. Исследование растений рода цистанхе (Cistanche) на карабарачниках (Halostachys caspica) Каракалпакстана и их биоэкологические особенности. Журнал «Научный аспект». № 6, 2024. Том 39. – Самара: Изд-во ООО «Аспект», стр. 4873-4880. https://na-journal.ru

Матжанов Т.К. Современное состояние высших водных растений Каракалпакстана. Universum: химия и биология: научный журнал. – № 9(123). Часть 1., М., Изд. «МЦНО», 2024. – 72 с. – 4-8 стр. Электрон. версия печ. публ. –http://7universum.com/ru/nature/archive/category/9123.

Kh.K. Matjanova, M.M. Orel and T.K. Matjanov. Ustyurt medicinal plants and their active ingredients. BIO Web of Conference 130, 01017 (2024). International Scientific Conference on Biotechnology and Food Technology (BFT-2024). Plant Biotechnology. https://doi.org/10.1051/bioconf/202413001017.