Bioorganikalıq ximiya laboratoriyası
Bioorganikalıq ximiya laboratoriyası 2026-jılı
shólkemlestirilgen bolıp, oǵan shekem Qaraqalpaq tábiyǵıy ilimler
ilimiy-izertlew institutınıń Ximiya laboratoriyası quramında
«Organikalıq ximiya» ilimiy toparı sıpatında jumıs alıp barǵan.
Házirgi kúnde laboratoriyada 5 shtat birliginde
ilimiy xızmetkerler jumıs alıp barmaqta.
Laboratoriya xızmetkerleri
Laboratoriya baslıǵı — ximiya ilimleriniń kandidatı,
úlken ilimiy xızmetker Berdimbetova Gulsara Esenovna.
Jetekshi ilimiy xızmetker — tábiyattanıw ilimleriniń
doktorı Artikova Sayyora Turabaevna.
Úlken ilimiy xızmetker — ximiya ilimleriniń filosofiya
doktorı (PhD) Xajibaev Quwat Ganievich.
Kishi ilimiy xızmetkerler — ximiya ilimleriniń
filosofiya doktorları (PhD)
Karlibaeva Baxtigul Perdebaevna hám
Nurieva Maxbuba Urinbaevna.
Laborant — Qudaynazarova Peruza Muptillaevna.
Jámi 6 xızmetkerden 5 ilimiy dárejege ie bolıp,
olardan 1 ilim doktorı (DSc),
4 filosofiya doktorı (PhD) esaplanadı.
Laboratoriyanıń 1 xızmetkeri ilimiy dárejege ie bolmaǵan
laborant sıpatında jumıs alıp baradı.
Laboratoriya jumısınan kórinisler
“Bioorganikaliq ximiya” laboratoriyasınıń sheshimleri islengen mashqalalar
Qaraqalpaq tábiyat ilimler ilimiy-izertlew institutı Bioorganikalıq ximiya laboratoriyasınıń xızmetkerleri tárepinen alıp barılıp atırǵan bioorganikalıq hám organikalıq ximiya boyınsha tiykarǵı ilimiy baǵdar tábiyǵıy resurslardıń (ósimlik, haywan, mikrobiologiyalıq) biologiyalıq aktiv zatları, sintetikalıq analoglarınıń kompleksli izertlewlerin óz ishine aladı.
Fitokimyalıq izertlewler
Dárilik ósimlikler, tutlar, asqabaqlar, seldergúlliler tuqımlasları BAZlarınıń perspektivalı dereklerin anıqlaw ushın skrining izertlewleri ótkerildi. Shorxok cistanxeniń perspektivalı ósimlikleri, ápiwayı shabdal japıraqları, qawın qabıǵı tolıq fitokimyalıq analizlendi. Bir qatar dárilik ósimliklerdiń suwda, kislotada hám siltilerde yeriytuǵın polisaxaridleri úyrenilip, olardıń gomogen frakciyaları alınǵan. Polisaxaridlerdiń tábiyatı, monomer qurami, dúzilisi ximiyalıq hám instrumental analiz usılları járdeminde anıqlangan. Shabdal japıraǵı hám onıń tiykarındaǵı qurǵaq ekstrakttıń biologiyalıq aktivligi úyrenildi. Izertlew nátiyjeleri shabdal japıraǵı demlemesi hám qurǵaq ekstraktı záhárli emesligin, isiniwge qarsı, immunomodulyator, óspege qarsı tásirge iye ekenligin kórsetti.
Ámeliy islep shıǵıwlar
Qaraqalpaqstanda ósetuǵın ápiwayı shabdal qurǵaq ekstraktı tiykarında “SELPERS-KR” azıq-awqat ushın BFQ islep shıǵıldı hám onıń kapsula formasınıń sınaw variantı jaratıldı.
Artemia partenogenetica qısqıshbaqasınıń qaraqalpaq populyaciyasınıń cistaların jıynaw, tazalaw, xalıqaralıq bazarda kommerciyalıq bahasın belgilewshi sapa kórsetkishlerin tallaw usılları (organometrikalıq, biometrikalıq, fizikalıq-ximiyalıq, makronutrientlerdiń ximiyalıq quramı hám basqalar) islep shıǵılǵan.
Aral teńizi artemiyasınıń kondicioner emes cistalarınan xitin/xitozan ajıratıp alıw hám xitozannıń gidrofob hám gidrofil tuwındıları: N-oleoilxitozan, N-setilxitozan, karboksimetilxitin, karboksimetilxitozan hám sulfatxitozan sintezi usılları islep shıǵılǵan.
Ximiyalıq sintez boyınsha izertlewler
Glicirrizin kislotanıń (GK) dikarbon kislotalarınıń bislpinin efirleri, fitogormonlar menen supramolekulyar birikpelerin sintezlew ushın yantar kislotanıń lupinin efirin sintezlewdiń qolaylı sharayatları islep shıǵılǵan.
Joybarlar
2013–2016
“Qaraqalpaqstan Respublikasınıń tábiyǵıy hám mineral-shiyki zat resursların izlew hám olardan aqılǵa uǵras paydalanıwdıń ilimiy tiykarların izertlew hám islep shıǵıw,” “Biologiyalıq aktiv zatlardı (BFM) anıqlaw hám modifikaciyalanǵan tábiyǵıy analoglardı sintezlew ushın Qaraqalpaqstan Respublikasınıń jabayı ósimliklerin (quramalı gúlliler tuqımlası) úyreniw.”
2017–2018
“Artemia Salina cistaların kompleks qayta islew texnologiyasın islep shıǵıw hám medicinalıq hám kosmetikalıq dereklerdi jaratıw.”
2017–2020
“Qaraqalpaqstannıń dárilik ósimliklerin (Tut tuqımlası) biologiyalıq aktiv zatlardı islep shıǵarıwshılardı anıqlaw hám modifikaciyalanǵan tábiyǵıy analogların sintezlew maqsetinde úyreniw.”
2022–2023
“Aral teńizi Artemia cistası tiykarında azıqlıq qosımtası menen quslar ushın azıqlıq racionınıń dástúriy emes túrin alıw hám quslar ushın azıqlıq racionın jaratıw.”
2021–2024
“Tábiyǵıy resurslardıń biologiyalıq aktiv zatların (ósimlik, haywanat, mikrobiologiyalıq) hám sintetikalıq analogların hár tárepleme úyreniw, olar tiykarında jańa materiallar jaratıw.”
2025–2030
“Tábiyǵıy resurslardıń biologiyalıq aktiv zatların (ósimlik, haywanat, mikrobiologiyalıq) hám sintetikalıq analogların hár tárepleme úyreniw.”